Tradicionalna (klasična) astrologija

Astrolog Nataša Karalić Koprivica

www.natasakaralic.com

> English

Tradicionalna i moderna astrologija

Astrologija koja je izučavana i primenjivana od najstarijih vremena pa do, otprilike, kraja XVIII, odnosno početka XIX veka danas se naziva tradicionalnom (ređe klasičnom ili pravom astrologijom). Nazivi kao što su antička, helenistička, srednjevekovna ili renesansna astrologija nastojanja su onih koji te nazive koriste da naglase da se u svom bavljenju astrologijom posebno orijentišu na astrološka znanja, veštine i dela velikana astrologije koji su postojali u pojedinim istorijskim epohama (period antičke Grčke, helenizma, srednjeg veka ili renesanse). Brojni društveni procesi koji se odvijaju od kraja srednjeg veka, tokom perioda renesanse do kraja XVII, odnosno početka XVIII veka sudbonosno su uticali na svet koji je postojao do tada, a posebno na suštinsko razumevanje ljudske uloge u istoriji i čovekovog kosmološkog položaja. Tako krupne promene u svesti i načinu razmišljanja svakog pojedinca, svetu nauke i društvu u celini nisu mogle mimoići ni astrologiju. Lišena svoje doktrinarne osnove pretrpela je ogromna "revidiranja" i "intervencije". Na kraju, to više nije bila ona drevna veština koja je postojala hiljadama godina. Tu novu astrologiju, u nedvosmislenoj nameri razlikovanja od stare, tradicionalne astrologije, danas nazivamo modernom astrologijom, astrologijom modernog doba u kome veoma dugo nije bilo mesta za stara astrološka znanja i način razmišljanja. Iako tradicionalna i moderna astrologija imaju iste astroloske korene, radi se o suštinski različitim astrologijama o čemu će biti više reči u nastavku ovog teksta.

Moderna astrologija je pojam tesno povezan sa istorijskom, sociološkom, kulturološkom i naučnom kvalifikacijom jednog dela ljudske istorije koji se ponekad naziva moderno doba. Ono započinje završetkom srednjeg veka, odnosno, otkrićem američkog kontinenta krajem XV veka. Početak modernog doba kulturološki je obeležen renesansnim pokretom koji započinje krajem XIV i traje, otprilike, do XVII veka. Tokom ovog vremena antička astrologija, koja je u hrišćanskoj Evropi bila potisnuta iz javnog života i, uglavnom, se čuvala po manastirima i tajnim bibliotekama u skladu sa opštom crkvenom odbranom od paganskog i grčko-filozofskog nasleđa, doživela je svoj preporod. Vizantija, središte tadašnje grčke kulture, takođe je potisnula ovu veštinu u najnepristupačnije delove svojih biblioteka. Civilizacija koja ju je čuvala i razvijala tokom tzv. mračnog srednjeg veka bio je islamski svet. Tradicionalna astrologija se, vrlo grubo, može podeliti na četiri vremenska perioda:

          - vavilonsko-egipatski perod (sa napomenom da su Egipćani imalo vrlo malo od astrologije, iako se pogrešno veruje da ta civilizacija čuva suštinu hermetičke filozofije)

          - klasični grčki period prve evropske astrologije koji traje od ranog IV v.p.n.e do početka helenske astrološke epohe II v.p.n.e

           - period helenske astrologije, od II v.p.n.e do V v.n.e

           - period srednjevekovne astrologije koji traje od V do XII veka

Od XII veka na svetlo dana ponovo izlaze antička i hermetička astrologija, a zamah ovom procesu daje početak renesanse koji se odigrava, kao što je na početku ovoga teksta već navedeno, otprilike krajem XIV veka. Period izmedju V i XII veka pripada arapskoj, persijskoj, odnosno, islamskoj astrologiji koja je, u svojoj suštini, grčka astrologija helenskog hermetičkog pravca. Ono što se često nespretno pripisuje Egipćanima, najvećim delom pripada grčkoj helenskoj astrologiji za vreme grčke vladavine u Egiptu. Dakle, vrlo grubo, tradicionalna zapadna astrologija ima četiri perioda od kojih svaki ima određene specifičnosti, ali su svi povezani istim predmetom i metodologijom koja je neodvojiva od predmeta, a oboje, zajedno, su nasleđe prve vavilonske religije nebeskih znamenja.

Da se vratimo na moderno doba koje započinje renesansom, prolazi kroz reformaciju protestantizma, zatim doba naučnog bekonovskog metoda, dekartovski racionalizam, period prosvetiteljstva u XVIII veku, doba velikih političkih revolucija u Francuskoj i SAD, industrijsku revoluciju u Engleskoj itd. Dakle, moderna astrologija je astrologija moderne istorijske epohe koja traje od XVIII veka do danas, a čiji su koreni tamo gde i koreni obnovljene antičke astrologije u periodu renesanse i humanizma. Ovih par vekova jesu prekretnica u suštinskom razumevanju ljudske uloge u istoriji i čovekovog kosmološkog položaja. Suština koja je dovoljna za razumevanje toga šta se sa astrologijom desilo u ovoj epohi može se svesti na ono što je u istoriji poznato kao kopernikanski obrt koji suštinu kosmološog položaja planete Zemlje prebacuje sa duhovnog ka profanom. Tradicionalna astrologija je nedvosmisleno geocentrična astrologija homocentričnog vremenskog kosmosa koji je odbačen u ime kopernikanskog proširenja ka beskonačnosti univerzuma čime je izgubljeno centralno simboličko mesto Zemlje i Sunca Ptolomejevog astrološkog kosmosa. Ovo je jedan od razloga zbog kojeg moderna i tradicionalna astrologija jesu suštinski različite. Ta promena svesti nije se desila odjednom, već je proces, kao što smo videli, bio veoma dug pa su se tako u jednom istorijskom trenutku obreli kako oni koji su u svojoj suštini bili tradicionalisti, tako i oni koji su jednom nogom već zakoračili u ideje novog doba. Tako recimo, jedan od značajnijih kritičara tradicionalne predikcionističke astrologije bio je i učenjak Djovani Piko (Giovanni Pico 1463-1494), koji je živeo u drugoj polovini XV veka i koji je, poput Bekona, jedan i po vek kasnije imao za potrebu da "revidira" astrologiju u skladu sa novom mišlju odbacujući njene metafizičke sfere i svodeći predmet na uzrok i posledicu. Bekon je bio nedvosmislen u tome kada je za astrologiju klasike rekao da je puna praznoverja i da se ništa zdravo više ne može naći u njoj zbog čega je nužno izmeniti je. Kepler, jedan od poslednjih tradicionalnih astrologa toga vremena, jednim je delom već bio okrenut ka reformi tradicije koju je baštinio za razliku od Žan Batista Morena koji je čvrsto ostao u prošlosti. Evo kako razlike između savremenika opisuje Džim Tester, ozbiljni i ugledni istoričar astrologije: "Kepler pripada budućnosti i njegovo obrazovanje, iskustvo, čak i način gledanja na probleme, potpuno su savremeni. S druge strane, čitavo Morenovo obrazovanje - njegov geocentrizam, njegova antikartezijanska nauka, njegova alhemija i astrologija - drže ga čvrsto okrenutog unatrag. On nije mogao izbeći - čak i da je pokušao - svoju pripadnost prošlosti ništa više nego što je Kepler mogao izbeći da pripadne budućnosti" (Istorija zapadne astrologije, Džim Tester, Prosveta, Beograd, 1987.). U razumevanju ovoga leži odgovor zašto je Kepler proširio metodu aspekata i zašto je odbacio zodijački zarad matematičkog modela povezivanja planeta. Promene koje su pokreti XIV, XV, XVI i XVII veka inicirali nisu postale dominantan model razmišljanja običnog, pa ni učenog čoveka tako lako i brzo i zato se pod tradicionalnom astrologijom danas podrazumeva astrologija koja je postojala sve do kraja XVII veka, mada je, istini za volju, ona izučavana i primenjivana i tokom XVIII, ali je tada već imala znatno manji značaj i uticaj. Nametanje naučnog metoda skrajnulo ju je na marginu društvenog života u XVIII i dobrom delu XIX veka kada će je na svetlo dana ponovo izvući teozofi Alana Lea i još poneko među značajnijim tvorcima moderne astrologije, ali od kraja XIX veka to više neće biti, ni po predmetu, ni po metodama ona astrologija koja je postojala samo dva veka pre toga, već astrologija poptuno nove duhovne osnove sa blagim flertom prema dominantno sekularnoj i materijalističkoj nauci doba u kojem je nastala. O tome, u već pominjanom delu "Istorija zapadne astrologije" Džim Tester piše: "Tako je astrologija umrla, kao neka životinja ili biljka koju je evolucija ostavila nasukanu. Nije ubijena. Ona se raspravljala sa antiastrološki orijentisanim misliocima neprekidno od svog nastanka, a ipak je preživela. Preživela je jer su je, na neobičan način, i oni koji behu najžešći u svojim napadima, u stvari, prihvatali: uklapala se u njihovu sliku sveta. Kod nekih, kao sto je Fićino, uklapala se sasvim dobro, kod nekih, kao sto je Piko, ne u toj meri. Ali, tokom čitavog razdoblja koje je trajalao do XVII veka, ostala je istinska mogućnost, podobna da se prihvati ili odbaci u ovom, onom ili svim oblicima, no uvek kao deo astrologia/astronomia celine. Potom se svet promenio svuda oko nje i ostavio je iza sebe. Nije bilo potrebe da je nekakav autoritet osudi, nije bilo istinske potrebe da je neko još uvek napada. Da astrologija već beše mrtva u XVIII veku jasno je ne samo po izostanku interesa za nju kod Njutna i njegovog društva, te kod onih živahnih londonskih serklova koji su se okupljali oko ljudi kao što je Semjuel Džonson na primer, već i po činjenici da napadi više nisu dolazili od prirodnih filozofa već od satiričara poput Pjera Bejla i Svifta. Njen osnovni eksponent postao je petparački almanah, štivo polupismenih. Nije više bilo učenih rasprava o njoj. Almanasi, čiji se raspon kretao od petparačkih do ubogih, behu zaista gotovo jedini modus opstanka astrologije u XVIII i početkom XIX veka: sve manje i manje razumljiva veština u rukama amaterskih "profesionalaca" i šarlatana. Paralela izmedju dva perioda može se povući i po tome što u XVIII veku, kao i u ranom srednjem veku, astrologija biva lišena svoje učene podloge. Svet nove nauke je prestao da obezbeđuje onaj stalni kontakt i opskrbu idejama koje su proisticale iz razvoja astronomije. Nijedna veština ne može da preživi ako je razumevanje njenih bazičnih principa izgubljeno: ne može nastaviti da živi od beslovesne imitacije. Naravno, razlozi za prekid takve opskrbe behu vrlo različiti u ova dva slučaja. U ranijem razdoblju osnovni razlog, rečima Semjuela Džonsona, beše "Neznanje, Gospo, neznanje". U XVIII veku razlog je bio taj što se svet nauke promenio. Astronomija je konačno bila odvojena od astrologije. Oblast astrologia (objedinjavala i astronomiju i astrologiju) više nije postojala.

Promena koja je pogodila osnovu svih naučnih ideja ovog sveta bila je rezultat razvoja na univerzitetima severne Italije, a narocito Padovi. No ta "padovska revolucija" ne bi mogla da se dogodi bez nove logike i novih tekstova iz XIII i XIV veka. Svi ovi tekstovi, ili bar ogromna većina njih, došla je na zapad preko Arapa ili preko njih na dugom talasu onoga sto je počelo kao "renesansa XII veka", isti pokret koji je uveo i ponovo oživljenu grčku astrologia (astronomija i astrologija kao celina). Taj pokret oporavka i ponovnog otkrivanja u jednom pravcu je vodio do punog razvoja renesansne astrologije, a u drugom, tokom mnogo dužeg razdoblja (posto se kod prvog pravca radilo uglavnom o prenošenju i prihvatanju astrologije kao dela jedne veće, harmonične slike sveta, dok je drugi uključivao i dosta misaonog posla i postepenog odbacivanja onoga što je vekovima predstavljalo podrazumevajući i autoritativni poredak ideja), vodio do onog odvajanja nauke od metafizike, te astronomije i astrologije, koje je, kako smo videli, ostavilo astrologiju na samrti. Tek krajem XIX veka, sa počecima odbacivanja celokupnog racionalnog mišljenja Zapada u korist potpuno tudje neracionalnosti Istoka, izvesni aspekti astrologije ponovo su oživeli". (Istorija zapadne astrologije, Džim Tester, Prosveta, Beograd, 1987.)


Tradicionalna astrologija se zasniva na nepromenljivom predmetnom principu koji Zemlju i vidljivo nebo povezuje prema kretanju sedam planeta, a u kontekstu četiri vavilonske nebeske tačke, četiri kardinesa iz čijeg ukrštanja proističu sva zodijačka dostojanstva, prirodne veze planeta i kuća i sve metode koje iz pomenutog predmeta proizilaze. Tako recimo, da bi objasnili poreklo dva osnovna zodijačka dostojanstva i njihovu vezu sa 7 planeta i četiri nebeske tačke potrebno je da razumemo ideje iz kojih je proistekla astrološka veza između Zodijaka i planeta. Te ideje su Haldejski planetarni poredak i solarno-lunarni planetarni sektori u okviru njega. Haldejski poredak, kako mu ime kaže, potiče iz oblasti i od naroda drevne Mesopotamije i Vavilona i, zajedno sa Zodijakom 12 znakova, predstavlja najstarije osnove astrologije, koje se ne dovode u pitanje pa se i sve ono što je iz njih principijelno izvedeno, takođe, nikada ne menja. Ova prva astrološka načela, kada su došla u Grčku između VI i IV veka pre nove ere, inspirisala su razvoj grčke filozofije i njen početak kroz filozofe prirode, tzv. fizičare i presokratovsku misao. Ove fundamente Grci nikada nisu narušili i iz njih su dalje razvili astrologiju kakvu, u najvećem delu, danas poznajemo. Jedan od prvih grčkih filozofa, Tales iz Mileta i sam je bio astrolog i lično je vodio neke astronomske tabele i predvideo jednu eklipsu maja 585. g.p.n.e.

Da se vratimo Haldejskom poretku. On se zasniva na redosledu planeta koje čovek može videti sa Zemlje u odnosu na njihov prolazak preko neba (u odnosu na zamišljeni obrt oko Zemlje, a stvarni obrt oko Sunca) i učestalost njihovih izlazaka u istim zodijačkim znacima na istoj geografskoj poziciji. Taj poredak izgleda ovako: Saturn-Jupiter-Mars-Sunce-Venera-Merkur-Mesec. Saturn je najudaljenija planetarna sfera kojoj je potrebno najviše vremena da obrne krug u zodijačkom smeru (približno 28 godina), a Mesecu, najbližoj nebeskoj sferi, granici supralunarnog i sublunarnog dela kosmosa, najmanje (približno 28 dana). Ovde vidimo prvu simboličku vremensku povezanost između prve i zadnje sfere. Drugi izvor zodijačkih dostojanstava su dva sektora unutar celog Haldejskog poretka. Kako je Sunce u sredini, prvi, gornji, spoljašnji, solarni ili muški sektor čine Saturn, Jupiter i Mars, a ženski, unutrašnji, lunarni čine Venera, Merkur i Mesec. Dakle, po tri planete oko solarnog centra. Luminari (Sunce i Mesec) određuju ove sektore jer se radi o najsjajnijim nebeskim telima koja, zbog takve prirode, imaju poseban metafizički značaj koji se prelama kroz brojne simbolike solarnog i lunarnog principa od muško-žensko, otac-majka, svesno-nesvesno, aktivno-pasivno do najviše metafizičke simbolike božanske manifestacije u vezi sa granicom prema ontološkom središtu manifestovanog kosmosa koji predstavlja Zemlja, ispod lunarne sfere.

Domicili su izvedeni na sledeći način: kako su znaci Raka i Lava najseverniji znaci (najseverniji jer se na 0 stepeni Raka nalazi letnji tropik i tačka u kojoj Sunce kreće ka nebeskom severu) dodeljeni su luminarima. Lav, muški znak, muškom Suncu, a Rak, ženski znak, ženskom Mesecu. Od ove dve zodijačke pozicije izvedeni su dalje solarni i lunarni zodijački polukrugovi. Solarni ide od Lava do Jarca (zimski i južni tropik), a od Vodolije do Raka stoji lunarni zodijački polukrug tako da se u svakom od polukrugova jedan znak može pripisati svakoj od 5 planeta od kojih jedan ima aspekt ka Suncevom znaku, a drugi ka Mesečevom zodijačkom sedištu dosledno sferama u njihovom kretanju iznetim u Haldejskom poretku. Iz ovog razloga Saturnu pipadaju dva naspramna znaka oko zimskog tropika, Jarac i Vodolija jer je Saturn najudaljenija planetarna sfera od centralnog Sunca i prvog Meseca, a ovi znaci su najdalji od njihovih domicila. Jupiter, koji stoji ispod Saturnove sfere prema planetarnom poretku, pripadaju dva susedna znaka od Saturnovog sedišta, Strelac i Ribe i on stoji u trigonu prema luminarnim kućama (jedan od izvora Jupiterove benefičnosti). Sledeći, posle Jupitera, je Mars koji dobija naredne kuće u dva polukruga, Škorpiju i Ovna koji stoje u kvadratnom odnosu prema luminarnim domicilima (jedan od izvora Marsove malefičnosti). Posle Marsa, prva posle Sunca koje je u centru, na početku lunarnog sektora, stoji Venera koja dobija naredna dva znaka prema redosledu, a to su Vaga i Bik i oni stoje u sekstilu prema luminarnim kućama (jedan od izvora Venerine benefičnosti). Na kraju ostaje Merkur, pre granice sa sublunarnim svetom, i njemu pripadaju dva znaka odmah do luminara, Blizanci i Devica. Ova se šema najbolje može razumeti jednostavnim crtanjem i povlačenjem poveznih linija prema opisu.

Egzaltacije su izvedene na sledeći način: i ovde se kreće od luminara, ali, za razliku od domicila gde je referentna, polazna tačka letnji tropik, ovde se polazi od prolećnog ekvinocija na 0 stepeni Ovna. Iz ovog se razloga ovaj znak dodeljuje Sunčevoj egzaltaciji jer, posle ove kosmičke tačke, dan postaje duži, a Sunce započinje svoj tranzit prema muškom, severnom i višem nebeskom polukrugu dok u Vagi ide suprotno pa analogno domicilnim vezama, Vaga postaje znak Saturnove egzaltacije (setite se domicilne opozicije ) jer ova planeta stoji na suprotnom kraju od Sunca. Mesec dobija Bika jer, polazeći od Ovna gde Sunce ima egzaltaciju, u Biku Mesec, posle konjunkcije sa Suncem u prethodnom znaku, povećava svoje svetlo i, naizgled svoju punoću i težinu. Bik je središnji znak njegove prve faze kada mlad Mesec počinje u Ovnu. Ovi znaci luminarnih egzaltacija su referentni zodijački polaznici za egzaltacije drugih planeta. Mars, prvi u spoljašnjem krugu od Sunca egzaltiran je u Jarcu koji stoji 90 stepeni prema Sunčevoj egzaltaciji. Jupiter, iznad Marsove sfere, ima egzaltaciju u Raku, takodje 90 stepeni prema Sunčevoj egzaltaciji i 180 stepeni prema susednom Marsu u Haldejskom redu. Saturn, koji sam već objasnila, stoji 90 stepeni prema obe planete spoljašnjeg kruga, Marsu i Jupiteru (Vaga prema Jarcu i Raku). Lako je primetiti da znaci egzaltacija spoljašnjeg planetarnog sektora (od Saturna do Sunca) jesu 4 kardinalna znaka i znaka 4 tačke nebeskih kardinesa preko kojih se ostvaruju antiscije i kontraantiscije planeta i po dva ekvinocija i tropika. Egzaltacije dve planete lunarnog, unutrašnjeg sektora, izvedene su na sledeći način: Veneri pripadaju Ribe jer su 60 stepeni od Mesečevog sedišta (Venera pripada lunarnom sektoru), a Merkur, jedini koji ostaje, dobija direktnu opoziciju VE baš kao što Mars u odnosu na susednog Jupitera ima egzaltaciju na 180 stepeni. Venera i Merkur u poretku stoje kao Mars i Jupiter i zato je Devica, a ne Blizanci, istovremeno znak domicila i egzaltacije Merkura.

 

Domicili i egzaltacije



Tripliciteti su, takođe, čvrsto vezani za 7 planeta, iako ih ima tri vrste. Termini i lica jednako tako. Držali se mi egipatskih ili haldejskih terminskih podela, Ptolomejevih ili nekih drugih tripliciteta, uvek ćemo se vratiti na 7 planeta. Tradicionalni astrolozi jesu svi oni koji ovo poštuju u svom radu i koji, na osnovu ovoga, primenjuju metode starih autora. Niti jedna se metoda bez ovoga ne može izvesti. Da krenemo, recimo, od firdarija o kojima Ptolomej govori na kraju Tetrabiblosa u 10. poglavlju IV knjige. Postavlja se pitanje kako će se uvodjenjem transsaturna sačuvati haldejski poredak i iz njega izvedena dostojanstva i debilitacije, kako će se dalje dodeliti godine tim transsaturnima jer se godine na osnovu termina određuju, što znači da će termini morati da se izmene, a da bi se oni izmenili pre toga bi se morali izmeniti tripliciteti i tako redom sve do domicila.

Podela na tradicionalnu i modernu astrologiju nije samo filozofska i istorijska već i predmetno-metodološka. Dakle, ova podela nije proizvoljna već nužna. Onaj koji transsaturne koristi prema dostojanstvima i egzaltacijama moderne astrologije ne može u svom radu zadržati Ptolomejevu tabelu dostojanstava, pa samim tim, ni izvesti bilo koju tradicionalnu astrološku metodu.

 

Autor teksta: Nataša Karalić Koprivica

Podaci o autoru

 

Tekst može biti, u celini ili u delovima, preuzet i objavljen isključivo uz poštovanje sledećih uslova: uz navođenje punog imena autora i postavljanje linka do početne stranice ovog sajta, bez prerade preuzetog sadržaja i pod uslovom da se preuzimanje i objavljivanje ne vrši u komercijalne svrhe. Preuzimanje, kopiranje ili objavljivanje ovog teksta suprotno navedenim uslovima predstavljaće kršenje autorskih prava.

 

 

Ukoliko koristite Facebook, Twitter, MySpace, Digg ili neki drugi od mnogobrojnih Social Networking sajtova, možete podeliti  sadržaj ove stranice sa svojim prijateljima.