Tradicionalna i moderna astrologija
Astrologija koja je izučavana i primenjivana od najstarijih vremena pa do, otprilike, kraja XVIII, odnosno početka XIX veka danas se naziva tradicionalnom (ređe klasičnom ili pravom astrologijom). Nazivi kao što su antička, helenistička, srednjevekovna ili renesansna astrologija nastojanja su onih koji te nazive koriste da naglase da se u svom bavljenju astrologijom posebno orijentišu na astrološka znanja, veštine i dela velikana astrologije koji su postojali u pojedinim istorijskim epohama (period antičke Grčke, helenizma, srednjeg veka ili renesanse). Brojni društveni procesi koji se odvijaju od kraja srednjeg veka, tokom perioda renesanse do kraja XVII, odnosno početka XVIII veka sudbonosno su uticali na svet koji je postojao do tada, a posebno na suštinsko razumevanje ljudske uloge u istoriji i čovekovog kosmološkog položaja. Tako krupne promene u svesti i načinu razmišljanja svakog pojedinca, svetu nauke i društvu u celini nisu mogle mimoići ni astrologiju. Lišena svoje doktrinarne osnove pretrpela je ogromna "revidiranja" i "intervencije". Na kraju, to više nije bila ona drevna veština koja je postojala hiljadama godina. Tu novu astrologiju, u nedvosmislenoj nameri razlikovanja od stare, tradicionalne astrologije, danas nazivamo modernom astrologijom, astrologijom modernog doba u kome veoma dugo nije bilo mesta za stara astrološka znanja i način razmišljanja. Iako tradicionalna i moderna astrologija imaju iste astroloske korene, radi se o suštinski različitim astrologijama o čemu će biti više reči u nastavku ovog teksta.
Moderna astrologija je pojam tesno povezan sa istorijskom, sociološkom,
kulturološkom i naučnom kvalifikacijom jednog dela ljudske istorije koji
se ponekad naziva moderno doba. Ono započinje završetkom srednjeg veka,
odnosno, otkrićem američkog kontinenta krajem XV veka. Početak modernog
doba kulturološki je obeležen renesansnim pokretom koji započinje krajem
XIV i traje, otprilike, do XVII veka. Tokom ovog vremena antička
astrologija, koja je u hrišćanskoj Evropi bila potisnuta iz javnog
života i, uglavnom, se čuvala po manastirima i tajnim bibliotekama u
skladu sa opštom crkvenom odbranom od paganskog i grčko-filozofskog
nasleđa, doživela je svoj preporod. Vizantija, središte tadašnje grčke
kulture, takođe je potisnula ovu veštinu u najnepristupačnije delove
svojih biblioteka. Civilizacija koja ju je čuvala i razvijala tokom tzv.
mračnog srednjeg veka bio je islamski svet. Tradicionalna astrologija
se, vrlo grubo, može podeliti na četiri vremenska perioda:
- vavilonsko-egipatski perod (sa napomenom da su Egipćani imalo
vrlo malo od astrologije, iako se pogrešno veruje da ta civilizacija
čuva suštinu hermetičke filozofije)
- klasični grčki period prve evropske astrologije koji traje od
ranog IV v.p.n.e do početka helenske astrološke epohe II v.p.n.e
- period helenske astrologije, od II v.p.n.e do V v.n.e
- period srednjevekovne astrologije koji traje od V do XII veka
Od XII veka na svetlo dana ponovo izlaze antička i hermetička
astrologija, a zamah ovom procesu daje početak renesanse koji se
odigrava, kao što je na početku ovoga teksta već navedeno, otprilike
krajem XIV veka. Period izmedju V i XII veka pripada arapskoj,
persijskoj, odnosno, islamskoj astrologiji koja je, u svojoj suštini,
grčka astrologija helenskog hermetičkog pravca. Ono što se često
nespretno pripisuje Egipćanima, najvećim delom pripada grčkoj helenskoj
astrologiji za vreme grčke vladavine u Egiptu. Dakle, vrlo grubo,
tradicionalna zapadna astrologija ima četiri perioda od kojih svaki ima
određene specifičnosti, ali su svi povezani istim predmetom i
metodologijom koja je neodvojiva od predmeta, a oboje, zajedno, su
nasleđe prve vavilonske religije nebeskih znamenja.
Da se vratimo na moderno doba koje započinje renesansom, prolazi kroz
reformaciju protestantizma, zatim doba naučnog bekonovskog metoda,
dekartovski racionalizam, period prosvetiteljstva u XVIII veku, doba
velikih političkih revolucija u Francuskoj i SAD, industrijsku
revoluciju u Engleskoj itd. Dakle, moderna astrologija je astrologija
moderne istorijske epohe koja traje od XVIII veka do danas, a čiji su
koreni tamo gde i koreni obnovljene antičke astrologije u periodu
renesanse i humanizma. Ovih par vekova jesu prekretnica u suštinskom
razumevanju ljudske uloge u istoriji i čovekovog kosmološkog položaja.
Suština koja je dovoljna za razumevanje toga šta se sa astrologijom
desilo u ovoj epohi može se svesti na ono što je u istoriji poznato kao
kopernikanski obrt koji suštinu kosmološog položaja planete Zemlje
prebacuje sa duhovnog ka profanom. Tradicionalna astrologija je
nedvosmisleno geocentrična astrologija homocentričnog vremenskog kosmosa
koji je odbačen u ime kopernikanskog proširenja ka beskonačnosti
univerzuma čime je izgubljeno centralno simboličko mesto Zemlje i Sunca
Ptolomejevog astrološkog kosmosa. Ovo je jedan od razloga zbog kojeg
moderna i tradicionalna astrologija jesu suštinski različite. Ta promena
svesti nije se desila odjednom, već je proces, kao što smo videli, bio
veoma dug pa su se tako u jednom istorijskom trenutku obreli kako oni
koji su u svojoj suštini bili tradicionalisti, tako i oni koji su jednom
nogom već zakoračili u ideje novog doba. Tako recimo, jedan od
značajnijih kritičara tradicionalne predikcionističke astrologije bio je
i učenjak Djovani Piko (Giovanni Pico 1463-1494), koji je živeo u drugoj
polovini XV veka i koji je, poput Bekona, jedan i po vek kasnije imao za
potrebu da "revidira" astrologiju u skladu sa novom mišlju odbacujući
njene metafizičke sfere i svodeći predmet na uzrok i posledicu. Bekon je
bio nedvosmislen u tome kada je za astrologiju klasike rekao da je puna
praznoverja i da se ništa zdravo više ne može naći u njoj zbog čega je
nužno izmeniti je. Kepler, jedan od poslednjih tradicionalnih astrologa
toga vremena, jednim je delom već bio okrenut ka reformi tradicije koju
je baštinio za razliku od Žan Batista Morena koji je čvrsto ostao u
prošlosti. Evo kako razlike između savremenika opisuje Džim Tester,
ozbiljni i ugledni istoričar astrologije: "Kepler pripada budućnosti i
njegovo obrazovanje, iskustvo, čak i način gledanja na probleme, potpuno
su savremeni. S druge strane, čitavo Morenovo obrazovanje - njegov
geocentrizam, njegova antikartezijanska nauka, njegova alhemija i
astrologija - drže ga čvrsto okrenutog unatrag. On nije mogao izbeći -
čak i da je pokušao - svoju pripadnost prošlosti ništa više nego što je
Kepler mogao izbeći da pripadne budućnosti" (Istorija zapadne
astrologije, Džim Tester, Prosveta, Beograd, 1987.). U razumevanju ovoga
leži odgovor zašto je Kepler proširio metodu aspekata i zašto je odbacio
zodijački zarad matematičkog modela povezivanja planeta. Promene koje su
pokreti XIV, XV, XVI i XVII veka inicirali nisu postale dominantan model
razmišljanja običnog, pa ni učenog čoveka tako lako i brzo i zato se pod
tradicionalnom astrologijom danas podrazumeva astrologija koja je
postojala sve do kraja XVII veka, mada je, istini za volju, ona
izučavana i primenjivana i tokom XVIII, ali je tada već imala znatno
manji značaj i uticaj. Nametanje naučnog metoda skrajnulo ju je na
marginu društvenog života u XVIII i dobrom delu XIX veka kada će je na
svetlo dana ponovo izvući teozofi Alana Lea i još poneko među
značajnijim tvorcima moderne astrologije, ali od kraja XIX veka to više
neće biti, ni po predmetu, ni po metodama ona astrologija koja je
postojala samo dva veka pre toga, već astrologija poptuno nove duhovne
osnove sa blagim flertom prema dominantno sekularnoj i materijalističkoj
nauci doba u kojem je nastala. O tome, u već pominjanom delu "Istorija
zapadne astrologije" Džim Tester piše: "Tako je astrologija umrla, kao
neka životinja ili biljka koju je evolucija ostavila nasukanu. Nije
ubijena. Ona se raspravljala sa antiastrološki orijentisanim misliocima
neprekidno od svog nastanka, a ipak je preživela. Preživela je jer su
je, na neobičan način, i oni koji behu najžešći u svojim napadima, u
stvari, prihvatali: uklapala se u njihovu sliku sveta. Kod nekih, kao
sto je Fićino, uklapala se sasvim dobro, kod nekih, kao sto je Piko, ne
u toj meri. Ali, tokom čitavog razdoblja koje je trajalao do XVII veka,
ostala je istinska mogućnost, podobna da se prihvati ili odbaci u ovom,
onom ili svim oblicima, no uvek kao deo astrologia/astronomia celine.
Potom se svet promenio svuda oko nje i ostavio je iza sebe. Nije bilo
potrebe da je nekakav autoritet osudi, nije bilo istinske potrebe da je
neko još uvek napada. Da astrologija već beše mrtva u XVIII veku jasno
je ne samo po izostanku interesa za nju kod Njutna i njegovog društva,
te kod onih živahnih londonskih serklova koji su se okupljali oko ljudi
kao što je Semjuel Džonson na primer, već i po činjenici da napadi više
nisu dolazili od prirodnih filozofa već od satiričara poput Pjera Bejla
i Svifta. Njen osnovni eksponent postao je petparački almanah, štivo
polupismenih. Nije više bilo učenih rasprava o njoj. Almanasi, čiji se
raspon kretao od petparačkih do ubogih, behu zaista gotovo jedini modus
opstanka astrologije u XVIII i početkom XIX veka: sve manje i manje
razumljiva veština u rukama amaterskih "profesionalaca" i šarlatana.
Paralela izmedju dva perioda može se povući i po tome što u XVIII veku,
kao i u ranom srednjem veku, astrologija biva lišena svoje učene
podloge. Svet nove nauke je prestao da obezbeđuje onaj stalni kontakt i
opskrbu idejama koje su proisticale iz razvoja astronomije. Nijedna
veština ne može da preživi ako je razumevanje njenih bazičnih principa
izgubljeno: ne može nastaviti da živi od beslovesne imitacije. Naravno,
razlozi za prekid takve opskrbe behu vrlo različiti u ova dva slučaja. U
ranijem razdoblju osnovni razlog, rečima Semjuela Džonsona, beše
"Neznanje, Gospo, neznanje". U XVIII veku razlog je bio taj što se svet
nauke promenio. Astronomija je konačno bila odvojena od astrologije.
Oblast astrologia (objedinjavala i astronomiju i astrologiju) više nije
postojala.
Promena koja je pogodila osnovu svih naučnih ideja ovog sveta bila je
rezultat razvoja na univerzitetima severne Italije, a narocito Padovi.
No ta "padovska revolucija" ne bi mogla da se dogodi bez nove logike i
novih tekstova iz XIII i XIV veka. Svi ovi tekstovi, ili bar ogromna
većina njih, došla je na zapad preko Arapa ili preko njih na dugom
talasu onoga sto je počelo kao "renesansa XII veka", isti pokret koji je
uveo i ponovo oživljenu grčku astrologia (astronomija i astrologija kao
celina). Taj pokret oporavka i ponovnog otkrivanja u jednom pravcu je
vodio do punog razvoja renesansne astrologije, a u drugom, tokom mnogo
dužeg razdoblja (posto se kod prvog pravca radilo uglavnom o prenošenju
i prihvatanju astrologije kao dela jedne veće, harmonične slike sveta,
dok je drugi uključivao i dosta misaonog posla i postepenog odbacivanja
onoga što je vekovima predstavljalo podrazumevajući i autoritativni
poredak ideja), vodio do onog odvajanja nauke od metafizike, te
astronomije i astrologije, koje je, kako smo videli, ostavilo
astrologiju na samrti. Tek krajem XIX veka, sa počecima odbacivanja
celokupnog racionalnog mišljenja Zapada u korist potpuno tudje
neracionalnosti Istoka, izvesni aspekti astrologije ponovo su oživeli".
(Istorija zapadne astrologije, Džim Tester, Prosveta, Beograd, 1987.)
Tradicionalna astrologija se zasniva na nepromenljivom predmetnom
principu koji Zemlju i vidljivo nebo povezuje prema kretanju sedam
planeta, a u kontekstu četiri vavilonske nebeske tačke, četiri kardinesa
iz čijeg ukrštanja proističu sva zodijačka dostojanstva, prirodne veze
planeta i kuća i sve metode koje iz pomenutog predmeta proizilaze. Tako
recimo, da bi objasnili poreklo dva osnovna zodijačka dostojanstva i
njihovu vezu sa 7 planeta i četiri nebeske tačke potrebno je da razumemo
ideje iz kojih je proistekla astrološka veza između Zodijaka i planeta.
Te ideje su Haldejski planetarni poredak i solarno-lunarni planetarni
sektori u okviru njega. Haldejski poredak, kako mu ime kaže, potiče iz
oblasti i od naroda drevne Mesopotamije i Vavilona i, zajedno sa
Zodijakom 12 znakova, predstavlja najstarije osnove astrologije, koje se
ne dovode u pitanje pa se i sve ono što je iz njih principijelno
izvedeno, takođe, nikada ne menja. Ova prva astrološka načela, kada su
došla u Grčku između VI i IV veka pre nove ere, inspirisala su razvoj
grčke filozofije i njen početak kroz filozofe prirode, tzv. fizičare i
presokratovsku misao. Ove fundamente Grci nikada nisu narušili i iz njih
su dalje razvili astrologiju kakvu, u najvećem delu, danas poznajemo.
Jedan od prvih grčkih filozofa, Tales iz Mileta i sam je bio astrolog i
lično je vodio neke astronomske tabele i predvideo jednu eklipsu maja
585. g.p.n.e.
Da se vratimo Haldejskom poretku. On se zasniva na redosledu planeta
koje čovek može videti sa Zemlje u odnosu na njihov prolazak preko neba
(u odnosu na zamišljeni obrt oko Zemlje, a stvarni obrt oko Sunca) i
učestalost njihovih izlazaka u istim zodijačkim znacima na istoj
geografskoj poziciji. Taj poredak izgleda ovako:
Saturn-Jupiter-Mars-Sunce-Venera-Merkur-Mesec. Saturn je najudaljenija
planetarna sfera kojoj je potrebno najviše vremena da obrne krug u
zodijačkom smeru (približno 28 godina), a Mesecu, najbližoj nebeskoj
sferi, granici supralunarnog i sublunarnog dela kosmosa, najmanje
(približno 28 dana). Ovde vidimo prvu simboličku vremensku povezanost
između prve i zadnje sfere. Drugi izvor zodijačkih dostojanstava su dva
sektora unutar celog Haldejskog poretka. Kako je Sunce u sredini, prvi,
gornji, spoljašnji, solarni ili muški sektor čine Saturn, Jupiter i
Mars, a ženski, unutrašnji, lunarni čine Venera, Merkur i Mesec. Dakle,
po tri planete oko solarnog centra. Luminari (Sunce i Mesec) određuju
ove sektore jer se radi o najsjajnijim nebeskim telima koja, zbog takve
prirode, imaju poseban metafizički značaj koji se prelama kroz brojne
simbolike solarnog i lunarnog principa od muško-žensko, otac-majka,
svesno-nesvesno, aktivno-pasivno do najviše metafizičke simbolike
božanske manifestacije u vezi sa granicom prema ontološkom središtu
manifestovanog kosmosa koji predstavlja Zemlja, ispod lunarne sfere.
Domicili su izvedeni na sledeći način: kako su znaci Raka i Lava
najseverniji znaci (najseverniji jer se na 0 stepeni Raka nalazi letnji
tropik i tačka u kojoj Sunce kreće ka nebeskom severu) dodeljeni su
luminarima. Lav, muški znak, muškom Suncu, a Rak, ženski znak, ženskom
Mesecu. Od ove dve zodijačke pozicije izvedeni su dalje solarni i
lunarni zodijački polukrugovi. Solarni ide od Lava do Jarca (zimski i
južni tropik), a od Vodolije do Raka stoji lunarni zodijački polukrug
tako da se u svakom od polukrugova jedan znak može pripisati svakoj od 5
planeta od kojih jedan ima aspekt ka Suncevom znaku, a drugi ka
Mesečevom zodijačkom sedištu dosledno sferama u njihovom kretanju
iznetim u Haldejskom poretku. Iz ovog razloga Saturnu pipadaju dva
naspramna znaka oko zimskog tropika, Jarac i Vodolija jer je Saturn
najudaljenija planetarna sfera od centralnog Sunca i prvog Meseca, a ovi
znaci su najdalji od njihovih domicila. Jupiter, koji stoji ispod
Saturnove sfere prema planetarnom poretku, pripadaju dva susedna znaka
od Saturnovog sedišta, Strelac i Ribe i on stoji u trigonu prema
luminarnim kućama (jedan od izvora Jupiterove benefičnosti). Sledeći,
posle Jupitera, je Mars koji dobija naredne kuće u dva polukruga,
Škorpiju i Ovna koji stoje u kvadratnom odnosu prema luminarnim
domicilima (jedan od izvora Marsove malefičnosti). Posle Marsa, prva
posle Sunca koje je u centru, na početku lunarnog sektora, stoji Venera
koja dobija naredna dva znaka prema redosledu, a to su Vaga i Bik i oni
stoje u sekstilu prema luminarnim kućama (jedan od izvora Venerine
benefičnosti). Na kraju ostaje Merkur, pre granice sa sublunarnim
svetom, i njemu pripadaju dva znaka odmah do luminara, Blizanci i
Devica. Ova se šema najbolje može razumeti jednostavnim crtanjem i
povlačenjem poveznih linija prema opisu.
Egzaltacije su izvedene na sledeći način: i ovde se kreće od luminara,
ali, za razliku od domicila gde je referentna, polazna tačka letnji
tropik, ovde se polazi od prolećnog ekvinocija na 0 stepeni Ovna. Iz
ovog se razloga ovaj znak dodeljuje Sunčevoj egzaltaciji jer, posle ove
kosmičke tačke, dan postaje duži, a Sunce započinje svoj tranzit prema
muškom, severnom i višem nebeskom polukrugu dok u Vagi ide suprotno pa
analogno domicilnim vezama, Vaga postaje znak Saturnove egzaltacije
(setite se domicilne opozicije ) jer ova planeta stoji na suprotnom
kraju od Sunca. Mesec dobija Bika jer, polazeći od Ovna gde Sunce ima
egzaltaciju, u Biku Mesec, posle konjunkcije sa Suncem u prethodnom
znaku, povećava svoje svetlo i, naizgled svoju punoću i težinu. Bik je
središnji znak njegove prve faze kada mlad Mesec počinje u Ovnu. Ovi
znaci luminarnih egzaltacija su referentni zodijački polaznici za
egzaltacije drugih planeta. Mars, prvi u spoljašnjem krugu od Sunca
egzaltiran je u Jarcu koji stoji 90 stepeni prema Sunčevoj egzaltaciji.
Jupiter, iznad Marsove sfere, ima egzaltaciju u Raku, takodje 90 stepeni
prema Sunčevoj egzaltaciji i 180 stepeni prema susednom Marsu u
Haldejskom redu. Saturn, koji sam već objasnila, stoji 90 stepeni prema
obe planete spoljašnjeg kruga, Marsu i Jupiteru (Vaga prema Jarcu i
Raku). Lako je primetiti da znaci egzaltacija spoljašnjeg planetarnog
sektora (od Saturna do Sunca) jesu 4 kardinalna znaka i znaka 4 tačke
nebeskih kardinesa preko kojih se ostvaruju antiscije i kontraantiscije
planeta i po dva ekvinocija i tropika. Egzaltacije dve planete lunarnog,
unutrašnjeg sektora, izvedene su na sledeći način: Veneri pripadaju Ribe
jer su 60 stepeni od Mesečevog sedišta (Venera pripada lunarnom
sektoru), a Merkur, jedini koji ostaje, dobija direktnu opoziciju VE baš
kao što Mars u odnosu na susednog Jupitera ima egzaltaciju na 180
stepeni. Venera i Merkur u poretku stoje kao Mars i Jupiter i zato je
Devica, a ne Blizanci, istovremeno znak domicila i egzaltacije Merkura.
Domicili i egzaltacije
Tripliciteti su, takođe, čvrsto vezani za 7 planeta, iako ih ima tri
vrste. Termini i lica jednako tako. Držali se mi egipatskih ili
haldejskih terminskih podela, Ptolomejevih ili nekih drugih
tripliciteta, uvek ćemo se vratiti na 7 planeta. Tradicionalni astrolozi
jesu svi oni koji ovo poštuju u svom radu i koji, na osnovu ovoga,
primenjuju metode starih autora. Niti jedna se metoda bez ovoga ne može
izvesti. Da krenemo, recimo, od firdarija o kojima Ptolomej govori na
kraju Tetrabiblosa u 10. poglavlju IV knjige. Postavlja se pitanje kako
će se uvodjenjem transsaturna sačuvati haldejski poredak i iz njega
izvedena dostojanstva i debilitacije, kako će se dalje dodeliti godine
tim transsaturnima jer se godine na osnovu termina određuju, što znači
da će termini morati da se izmene, a da bi se oni izmenili pre toga bi
se morali izmeniti tripliciteti i tako redom sve do domicila.
Podela na tradicionalnu i modernu astrologiju nije samo filozofska i
istorijska već i predmetno-metodološka. Dakle, ova podela nije
proizvoljna već nužna. Onaj koji transsaturne koristi prema
dostojanstvima i egzaltacijama moderne astrologije ne može u svom radu
zadržati Ptolomejevu tabelu dostojanstava, pa samim tim, ni izvesti bilo
koju tradicionalnu astrološku metodu.
Autor teksta: Nataša Karalić Koprivica
Tekst može biti, u celini ili u delovima, preuzet i objavljen isključivo uz poštovanje sledećih uslova: uz navođenje punog imena autora i postavljanje linka do početne stranice ovog sajta, bez prerade preuzetog sadržaja i pod uslovom da se preuzimanje i objavljivanje ne vrši u komercijalne svrhe. Preuzimanje, kopiranje ili objavljivanje ovog teksta suprotno navedenim uslovima predstavljaće kršenje autorskih prava.
Ukoliko koristite Facebook, Twitter, MySpace, Digg ili neki drugi od mnogobrojnih Social Networking sajtova, možete podeliti sadržaj ove stranice sa svojim prijateljima.